In elke drogisterij staat het gewoon op de plank. Melatonine, het hormoon dat je lichaam 's avonds aanmaakt om je slaperig te maken. De meeste mensen kennen het als middel tegen jetlag of een onrustige nacht. Wat minder mensen weten: onderzoekers hebben melatonine ook getest bij mannen met haaruitval, en niet met een paar losse proefpersonen in een studentenlab.
Klinkt vreemd, een slaaphormoon dat iets met je haar te maken zou hebben. Toch zit er een logica achter. Hieronder het eerlijke verhaal: wat er is aangetoond, wat mensen ervan maken op sociale media, en waar dat misgaat.
Wat heeft een slaaphormoon met je haar te maken?
Melatonine doet meer dan je klaarstomen voor bed. Het is ook een van de sterkste antioxidanten die je lichaam zelf aanmaakt. Wat weinig mensen weten: huid en haarzakjes ontvangen melatonine niet alleen via de bloedbaan, ze maken er lokaal ook zelf een beetje van aan.
Dat is relevant omdat haarzakjes last hebben van oxidatieve stress: schade door vrije radicalen die de haarcyclus verstoort en cellen sneller laat verouderen. Een stof die dat proces afremt, kan in theorie bijdragen aan een gezondere omgeving voor je haarzakjes. Bij dieren is al langer bekend dat melatonine de vachtgroei stuurt. Bij nertsen en hamsters bepaalt de hoeveelheid daglicht, en dus de melatonineaanmaak, wanneer de vacht dikker of dunner wordt. Die link tussen melatonine en de groeicyclus is precies de reden dat onderzoekers zijn gaan kijken of het ook bij mensen iets doet.
De studie die melatonine op de kaart zette
De belangrijkste naam in dit onderzoeksveld is de Duitse dermatoloog Tobias Fischer. Zijn team publiceerde onderzoek naar een melatonineoplossing die rechtstreeks op de hoofdhuid wordt aangebracht, in een concentratie tussen 0,0033 en 0,1 procent. In een van de grotere onderzoeken, verspreid over ongeveer 200 centra en meer dan 1800 deelnemers, daalde het percentage mensen met een positieve haartrekproef van 61,6 naar 7,8 procent na drie maanden dagelijks gebruik. Bij een haartrekproef test een dermatoloog hoeveel haren loslaten bij een lichte trekbeweging: hoe minder haren loslaten, hoe stabieler de haarcyclus.
De resultaten waren gepubliceerd, onder meer in het International Journal of Trichology, en zijn sindsdien meerdere keren aangehaald in reviewartikelen over haaruitval. Dat maakt melatonine geen fabeltje. Er zit een reeks klinische onderzoeken achter, uitgevoerd bij zowel mannen als vrouwen met erfelijke haaruitval, en niet alleen bij een handjevol vrijwilligers.
Fischer begon overigens niet met haaruitval als uitgangspunt. Zijn eerdere werk ging over de rol van melatonine in de huid in het algemeen, en de link met haargroei kwam daarna. Dat is precies waarom het verhaal geloofwaardig aanvoelt: het is geen ingrediënt dat is bedacht om in een serumfles te passen, maar een toevallige vondst uit huidonderzoek die vervolgens gericht is getest op de hoofdhuid.
Waarom een slaappil iets heel anders is
Dit is het punt waar het vaak misgaat. Mensen lezen over melatonine en haargroei, lopen naar de drogist, kopen een potje melatoninetabletten van 3 of 10 milligram, en verwachten dat hun haar dikker wordt. Dat is niet wat er is onderzocht.
De studies gebruikten een oplossing die rechtstreeks op de hoofdhuid werd aangebracht, in een heel lage concentratie, direct bij de haarzakjes. Een slaappil werkt anders. Die slik je door, hij wordt via je maag en lever verwerkt en verspreidt zich door je hele lichaam. Er is geen goed bewijs dat er via die route genoeg melatonine bij je haarzakjes terechtkomt om hetzelfde effect te geven als een lokale toepassing. Een te hoge dosis oraal ingenomen melatonine kan je hormoonhuishouding en slaapritme juist verstoren, en dat is weer een heel ander soort stress voor je lichaam.
Een melatoninepil voor je nachtrust en een melatonineoplossing voor je hoofdhuid zijn dus twee verschillende dingen. Het een vervangt het ander niet, hoe graag je dat ook zou willen.
Wat we nog niet zeker weten
Het onderzoek naar topische melatonine is veelbelovend, maar niet compleet. De meeste studies zijn relatief klein of dateren van meer dan tien jaar geleden. Een deel van de onderzoeken combineerde melatonine met andere actieve stoffen, waardoor lastig te zeggen is welk deel van het resultaat precies aan melatonine te danken is.
Er is ook geen enkel product met melatonine dat officiîl is goedgekeurd als geneesmiddel tegen haaruitval, zoals dat wel geldt voor minoxidil. Grotere, onafhankelijke vervolgstudies zouden meer duidelijkheid moeten geven over de juiste dosering, de beste toedieningsvorm en hoe melatonine zich verhoudt tot bestaande behandelingen op de lange termijn.
In Nederland en België is een kant en klaar haarserum met melatonine trouwens lastig te vinden. Het duikt vooral op in Duitse apotheekproducten en in een handvol niche merken. Zelf een oplossing mengen met melatoninepoeder is geen goed idee: de concentratie in de studies was zorgvuldig afgesteld, en te veel op de verkeerde plek aanbrengen levert eerder irritatie dan resultaat op.
Melatonine versus bewezen opties
Minoxidil is al decennia het meest onderzochte middel tegen haaruitval en heeft een berg klinisch bewijs achter zich. Ingrediënten zoals Redensyl en Procapil richten zich weer op een ander mechanisme: ze werken direct op de stamcellen in de haarzakjes en sturen de haargroeicyclus van daaruit aan.
Melatonine grijpt op een derde manier in, via bescherming tegen oxidatieve schade. Dat maakt het geen vervanging voor bewezen behandelingen, wel een interessante aanvulling waarvan de wetenschappelijke basis nog groeit. Als je nu al maanden vecht tegen zichtbare haaruitval, is melatonine niet het eerste waar je op zou moeten leunen. Als aanvullende ondersteuning naast een aanpak die al op meerdere fronten werkt, is het een redelijke gok.
Wat kun je hier praktisch mee?
Verwar in ieder geval geen melatoninesupplement voor de nacht met een behandeling tegen haaruitval. Als je benieuwd bent naar topische melatonine, zoek dan gericht naar een product dat is gemaakt voor gebruik op de hoofdhuid, niet naar een slaappil uit het schap ernaast.
Voor de meeste mannen met beginnende haaruitval is het slimmer om te starten met ingrediënten waar het meeste bewijs voor is. Het Hairborn Groei Serum combineert onder meer Redensyl, Procapil en rozemarijn, actieve stoffen die elk via een ander mechanisme op de haarcyclus inwerken. Melatonine zit daar op dit moment niet in, dat is geen geheim, wel iets om in de gaten te houden naarmate het onderzoek zich verder ontwikkelt.
Wil je de doorbloeding van je hoofdhuid een extra duw geven naast een serum? Dan is de Hairborn Derma Roller een eenvoudige aanvulling die los staat van welk actief ingrediënt je ook gebruikt.
En geef het tijd. Of je nu kiest voor minoxidil, Redensyl of op een dag een melatoninebehandeling, geen enkel middel laat binnen een paar weken al verschil zien. Een haarcyclus duurt maanden, en pas na een periode van drie tot zes maanden consistent gebruik weet je echt of iets voor jou werkt.
Veelgestelde vragen
Kun je melatonine combineren met minoxidil?
Er is geen specifiek onderzoek dat de combinatie apart heeft getest, maar omdat de twee via verschillende mechanismen werken, minoxidil via de doorbloeding en melatonine via bescherming tegen oxidatieve schade, is er geen bekende reden waarom ze elkaar zouden tegenwerken.
Is er verschil tussen melatonine als druppels of als spray?
Er is geen onderzoek dat druppels en spray met dezelfde concentratie melatonine rechtstreeks vergelijkt, het gaat vooral om de concentratie werkzame stof en hoe goed die de hoofdhuid bereikt, niet om de exacte vorm.
Kun je zelf melatoninepoeder mengen voor op de hoofdhuid?
Nee, dat wordt afgeraden. De concentraties in de onderzochte oplossingen waren zorgvuldig afgestemd, en zelf mengen zonder de juiste apparatuur en kennis kan leiden tot een te hoge of te lage concentratie, met irritatie of een gebrek aan effect als gevolg.
Helpt een melatoninepil voor de nacht ook tegen haaruitval?
Er is geen goed bewijs dat orale melatonine voor de nacht via de bloedbaan genoeg bij de haarzakjes terechtkomt om hetzelfde effect te geven als een lokale toepassing op de hoofdhuid.
Is topische melatonine geschikt voor vrouwen met haaruitval?
Ja, de beschikbare studies naar topische melatonine zijn uitgevoerd bij zowel mannen als vrouwen met erfelijke haaruitval, met vergelijkbare resultaten voor beide groepen.
Kun je irritatie krijgen van melatonine op de hoofdhuid?
Bijwerkingen van topische melatonine lijken over het algemeen mild, maar zoals bij elk product op de huid is lichte irritatie of een allergische reactie in theorie mogelijk. Test bij twijfel eerst op een klein stukje huid.
Hoe lang duurt het voordat topische melatonine effect laat zien?
De studies die een effect lieten zien, maten dit na drie maanden dagelijks gebruik, dus reken op minstens die periode voordat je een eerlijk beeld hebt van wat het voor jou doet.
Kun je topische melatonine combineren met een derma roller?
Ja, er is geen bekende negatieve interactie tussen topische melatonine en een dermaroller, aangezien de roller lokaal en mechanisch werkt terwijl melatonine een chemisch beschermend effect heeft op de haarzakjes.
Is er apart onderzoek bij mannen met erfelijke haaruitval?
De grotere onderzoeken naar topische melatonine zijn uitgevoerd bij gemengde groepen van mannen en vrouwen met erfelijke haaruitval, zonder dat de resultaten apart per geslacht sterk uiteenlopen in de gepubliceerde data.
Kun je topische melatonine via een Nederlandse apotheek krijgen?
Nee, er is op dit moment geen standaard Nederlands apotheekproduct met topische melatonine specifiek voor haaruitval, het is vooral te vinden in Duitse apotheekproducten en een klein aantal niche merken.