Soms begint haaruitval op een moment dat niets wijst op erfelijkheid. Je bent nog jong, niemand in je familie is vroeg kaal geworden, en toch zie je ineens meer haar liggen in de douche. Of het dunt langzaam maar zeker uit, zonder duidelijke reden.
In die gevallen wordt lang niet altijd gekeken naar een voor de hand liggende oorzaak: medicijnen.
Een flink aantal veelgebruikte geneesmiddelen kan haaruitval veroorzaken of verergeren. Dat staat soms vermeld in de bijsluiter, maar wordt tijdens een consult zelden actief besproken. En als je niet weet dat medicatie de oorzaak kan zijn, ga je al snel op zoek naar verklaringen die er niet zijn.
Hoe veroorzaken medicijnen haaruitval?
Medicijnen veroorzaken haaruitval op twee manieren.
De meest voorkomende is via telogen effluvium. Dat is een verschijnsel waarbij een stressreactie, lichamelijk of door een stof van buitenaf, haarfollikels voortijdig naar de rustfase duwt. Een paar maanden later, als die haren dan uitvallen, is de connectie met de medicatie al moeilijk te leggen. De uitval begint immers pas twee tot zes maanden na het starten of verhogen van de dosis.
De andere manier is anagen effluvium. Die komt vaker voor bij zware behandelingen als chemotherapie, waarbij actief delende cellen worden beschadigd. De uitval is dan acuut en ingrijpend en treedt op binnen weken.
Voor de meeste mensen die hier last van hebben, gaat het om het eerste: geleidelijke uitval als gevolg van een medicijn dat ze al een tijdje slikken.
Bij welke medicijnen kan dit voorkomen?
Bloedverdunners
Anticoagulantia als warfarine en heparine staan al lang bekend als oorzaak van haaruitval. Dit is een van de beter gedocumenteerde verbanden in de medische literatuur. De uitval begint gemiddeld twee tot drie maanden na de start en kan diffuus zijn, dus over het hele hoofd verspreid.
Statines
Statines worden op grote schaal voorgeschreven voor cholesterol. Het verband met haaruitval is minder sterk dan bij bloedverdunners, maar er zijn voldoende meldingen in de bijwerkingendatabanken om het serieus te nemen. Simvastatine en atorvastatine zijn het vaakst betrokken. Of het bij iedereen speelt is niet duidelijk, maar als je met statines bent gestart en in de maanden daarna meer haar verliest, is het de moeite waard dat te bespreken met je huisarts.
Antidepressiva
SSRI's en SNRI's zoals sertraline, fluoxetine en venlafaxine kunnen bij een deel van de gebruikers haaruitval veroorzaken. De exacte reden is niet volledig opgehelderd. In de meeste gevallen is de uitval mild en tijdelijk, maar bij sommige mensen houdt het langer aan. Dit is een bijwerking die lang onderbelicht is gebleven, mede omdat haaruitval zelden als eerste onderwerp op tafel komt bij psychiatrische medicatie.
Bètablokkers
Bètablokkers als metoprolol en atenolol worden gebruikt bij hartritmestoornissen, hoge bloeddruk en angstklachten. Ze staan in de bijsluiter vermeld als mogelijke oorzaak van haaruitval, al lijkt het bij een kleinere groep gebruikers voor te komen. De uitval is meestal matig en stopt vaak als de medicatie wordt gestopt of aangepast.
Retinoïden (isotretinoïne)
Isotretinoïne, beter bekend als roaccutane, wordt gebruikt bij ernstige acne. Haaruitval is een bekende bijwerking, en bij hogere doses kan die significant zijn. De uitval stopt in de meeste gevallen na het stoppen van de behandeling. Als je isotretinoïne slikt en haaruitval opmerkt, is dat geen teken dat er iets is misgegaan. Het is een voorspelbaar gevolg van het medicijn.
Andere geneesmiddelen
Er zijn meer geneesmiddelen die incidenteel worden geassocieerd met haaruitval, waaronder sommige middelen bij jicht (allopurinol), bepaalde antibiotica bij langdurig gebruik en sommige maagmiddelen. Ook schildkliermedicatie in een te hoge of te lage dosis kan de haargroeicyclus verstoren. Zelfs een schildklier die iets te traag of te snel werkt, zonder dat je er medicatie voor gebruikt, kan haaruitval veroorzaken. Dat is iets wat met een simpele bloedtest te controleren is.
Hoe weet je of medicatie de oorzaak is?
Dat is niet altijd eenvoudig vast te stellen. Haaruitval door medicatie begint niet direct na het starten ervan, maar maanden later. En in die tussentijd is er van alles veranderd in je leven, waardoor de verbinding moeilijk te leggen is.
Een paar vragen die helpen:
Ben je in de afgelopen twee tot zes maanden gestart met een nieuw medicijn, of is de dosis verhoogd? Is de uitval diffuus, dus verspreid over het hele hoofd in plaats van op een vaste plek of langs je haarlijn? Is er geen andere duidelijke verklaring, zoals een sterk erfelijk patroon, langdurige stress of een recente ziekte?
Als je op die vragen ja antwoordt, is het zinvol om met je huisarts te bespreken of jouw medicatie een rol kan spelen.
Stop niet zomaar met medicijnen
Dat is misschien het meest praktische punt van dit artikel. Veel mensen die het vermoeden dat hun medicijn haaruitval veroorzaakt, overwegen om ermee te stoppen. Dat is geen goed idee zonder overleg met je arts. Veel medicijnen mogen niet abrupt worden gestaakt, en de gevolgen kunnen serieuzer zijn dan de haaruitval waarvoor je ze wilt stoppen.
Het gesprek met je huisarts is de eerste stap. Soms is er een alternatief middel beschikbaar dat minder geassocieerd wordt met haaruitval. Soms is de uitval mild genoeg om te accepteren als bijwerking van een medicijn dat je nodig hebt. En soms stopt de uitval vanzelf, ook als je het middel blijft gebruiken, omdat je lichaam eraan went.
Wat kun je doen naast het medische gesprek?
Als de haaruitval losstaat van medicatie, of als je ook na aanpassing van je medicatie aanhoudende uitval ziet, kunnen actieve ingrediënten de haarfollikels ondersteunen. Het Hairborn Groei Serum bevat onder andere Redensyl en Procapil, ingrediënten die gericht zijn op het activeren van rustende follikels en het verlengen van de groeifase. Dat kan zinvol zijn als aanvulling op wat je medisch regelt, niet als vervanging ervan.
Het punt van eerlijkheid
Er is weinig reden om haaruitval door medicijnen te bagatelliseren. Het gebeurt, het staat in bijsluiters, en toch worden mensen er zelden actief op gewezen. Als je al een tijdje meer haar verliest en geen duidelijke erfelijke aanleg hebt, is je medicatielijst een van de eerste dingen om te controleren.
Haaruitval heeft niet altijd één oorzaak. Soms speelt erfelijkheid mee én medicatie. Soms is het puur medicatie. Soms is het iets heel anders. Maar als je de oorzaak niet kent, begin je ook niet op de juiste plek om het aan te pakken.
Veelgestelde vragen
Welke medicijnen bij mannen zelf kunnen dit veroorzaken?
Bloedverdunners, statines, antidepressiva en andere in dit artikel genoemde medicijnen worden door mannen zelf gebruikt en kunnen bij hen dit effect geven. Het gaat hier om medicijnen die mannen voor hun eigen aandoening slikken, niet om medicatie van een partner.
Is haaruitval door medicatie altijd omkeerbaar na het stoppen?
Meestal wel, zodra de medicatie wordt gestopt of aangepast herstelt de haargroeicyclus zich geleidelijk, al kan dit enkele maanden duren. Bij langdurig gebruik van sommige middelen is herstel soms trager of minder volledig, wat de reden is om dit altijd met een arts te bespreken in plaats van zelf te stoppen.
Kun je een serum gebruiken terwijl je het medicijn nog slikt?
Ja, dat kan. Een serum met ingrediënten die de haarfollikel ondersteunen werkt via een ander mechanisme dan het medicijn zelf en kan naast je huidige medicatie gebruikt worden. Het lost de onderliggende oorzaak niet op, maar kan wel ondersteunend zijn.
Verschilt het risico tussen generieke versies van hetzelfde medicijn?
Nee, generieke versies bevatten dezelfde werkzame stof in dezelfde dosering, dus het risico op haaruitval als bijwerking is in principe gelijk aan het merkproduct. Verschillen zitten vooral in hulpstoffen, niet in de werkzame stof die verantwoordelijk is voor dit effect.
Kunnen supplementen dit risico beïnvloeden?
Er is geen sterk bewijs dat gangbare supplementen het risico op medicatiegerelateerde haaruitval verminderen of verergeren, al kan een algeheel gezonde voedingsstatus de haarfollikel in bredere zin ondersteunen. Overleg met een arts voor je supplementen combineert met voorgeschreven medicatie.
Kun je vooraf weten of jij gevoelig bent voor deze bijwerking?
Nee, er is geen betrouwbare test die vooraf voorspelt of jij deze specifieke bijwerking zult ervaren bij een bepaald medicijn. Dit verschilt van persoon tot persoon en wordt meestal pas duidelijk tijdens het gebruik zelf.
Kun je je apotheker vragen om een overzicht van risicomedicijnen?
Ja, een apotheker kan op basis van de bijsluiter en bekende bijwerkingendatabanken aangeven of een specifiek medicijn dat jij gebruikt geassocieerd is met haaruitval. Dat is een laagdrempelige eerste stap voordat je naar de huisarts gaat.
Verergert een combinatie van meerdere medicijnen het effect?
Ja, het combineren van meerdere medicijnen die elk afzonderlijk als mogelijke oorzaak van haaruitval bekendstaan, kan het cumulatieve risico verhogen, al is dit niet voor elke combinatie apart onderzocht. Bespreek je volledige medicatielijst met je arts als je vermoedt dat dit een rol speelt.
Kan een dermatoloog medicatiegerelateerde uitval onderscheiden van erfelijke haaruitval?
Ja, een dermatoloog kan via het patroon van de uitval, aanvullend onderzoek en je medische voorgeschiedenis vaak onderscheid maken tussen medicatiegerelateerde uitval en erfelijke haaruitval, al kunnen beide ook tegelijk voorkomen.
Is er verschil in risico tussen kortdurend en langdurig gebruik?
Ja, bij kortdurend gebruik is het risico op zichtbare haaruitval vaak kleiner dan bij langdurig, continu gebruik van dezelfde medicatie, omdat de haargroeicyclus tijd nodig heeft om merkbaar te reageren op een aanhoudende invloed.